Zatajenie informacji o stanie zdrowia w umowie ubezpieczenia na życie
Wbrew powszechnemu wyobrażeniu, podawanie fałszywych informacji przy zawieraniu umowy ubezpieczenia na życie, nie zawsze stanowi podstawę do odmowy wypłaty odszkodowania.
Wyłączenie od tej reguły powstaje na mocy art. 834 kodeksu cywilnego, będącego lex specialis w stosunku do art. 815 §3 k.c.*, który stanowi, iż w przypadku, gdy doszło do wypadku ubezpieczeniowego po upływie 3 lat od daty zawarcia umowy ubezpieczenia, ubezpieczyciel nie może odmówić wypłaty odszkodowania, twierdząc że dane o stanie zdrowia osoby ubezpieczonej były albo nieprawdziwe albo zostały zatajone. Innymi słowy, umowa ubezpieczenia na życie po upływie 3 lat od jej zawarcia staje się bezsporna.
Warto odnotować, iż ustawodawca usztywnił tylko górną granicę czasową bezsporności umowy ubezpieczenia, albowiem co wyraźnie podkreślono w art. 834, możliwe jest jego odpowiednie skrócenie przez OWU umowy ubezpieczenia pod warunkiem, iż będzie ono bardziej korzystne (np. na 2 lata lub nawet kilka tygodni).
Oczywiście, nawet w przypadku, gdy cieszymy się dobrym zdrowiem oraz jesteśmy świadomi istnienia powyższego wyłączenia, nie warto uciekać się do oszustwa. Okres wyznaczony przez ustawodawce, czyli wspomniane powyżej 3 lata, ale nawet i krótszy, jest wystarczający by w czasie jego trwania ujawniła się większość chorób, nawet tych pozostających w uśpieniu. Podając dane niezgodne z prawdą w formularzu umowy ubezpieczenia ryzykujemy, iż zawrzemy umowę ubezpieczenia na życie, która automatycznie straci ważność w przypadku, gdy na jaw wyjdzie zatajona choroba, co będzie się również wiązało z przepadkiem opłaconych składek.
*Nie oznacza to jednakże, iż w przypadku umowy ubezpieczenia art. 815 §3 k.c. nie znajduje zastosowania, a jedynie to, że traci on moc po 3 latach od momentu zawarcia umowy ubezpieczenia na życie.
Nieuczciwa reklama ubezpieczeniowa
Mało kto zdaje sobie sprawę, że istnieją przepisy ograniczające dowolność reklamodawcy w prezentowaniu treści marketingowych. Chodzi tutaj przede wszystkim o ustawę o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym.
Praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Produktem jest również usługa (w tym ubezpieczenia).
Regulacja ta znajduje pełne zastosowanie w przypadku reklamy usług zakładów ubezpieczeń, gdyż to właśnie produkty ubezpieczeniowe mają na celu zminimalizowanie skutków zdarzeń losowych (niepewnych), odznaczających się dużą nieprzewidywalnością i częstokroć niosących poważne i niekorzystne skutki. Mówiąc prościej- potencjalny odbiorca reklamy ubezpieczeniowej jest szczególnie narażony na manipulację, a wynika to z możliwości wykorzystania jego lęków i obaw, związanych z charakterem wypadków ubezpieczeniowych. Rynek ubezpieczeń jest ponadto stosunkowo mało znany przez przeciętnego konsumenta, dlatego też łatwo o wyzyskanie jego niewiedzy.
Wymieńmy (na przykładach) kilka klauzul określanych jako nieuczciwe praktyki rynkowe, a mogące znaleźć zastosowanie w ubezpieczeniach:
1. Przedstawianie nierzetelnych informacji dotyczących rodzaju i stopnia ryzyka, na jakie będzie narażone bezpieczeństwo osobiste konsumenta lub jego rodziny, w przypadku gdy nie nabędzie produktu
Przykład #1. Reklama sugerująca osobom starszym, że jeśli nie nabędą ubezpieczenia na życie ze wskazaniem uposażonego, to bliscy ubezpieczonego po jego smierci pozostaną bez środków egzystencji.
Przykład #2. Wykorzystywanie w reklamie ubezpieczeń medycznych przekazu, że jeżeli nie zawrze się umowy, to konsumentowi w sytuacji zagrożenia życia zostanie odmówiona pomoc lekarska świadczona przez publiczny podmiot leczniczy.
2. Prezentowanie uprawnień przysługujących konsumentom z mocy prawa, jako cechy wyróżniającej ofertę przedsiębiorcy.
Przykład #3. Przekaz przedstawiający możliwość odstąpienia od umowy ubezpieczenia jako szczególne uprawnienie konsumenta.
Przykład #4. Treści marketingowe sugerujące, że tylko dany ubezpieczyciel wystawia dokumenty potwierdzające zawarcie umowy (polisy)
3. Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji bądź rozpowszechnianie prawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd
Przykład #5. Nagłaśnianie publicystycznej wypowiedzi danego posła jako projektu nowelizacji ustawy (np. o ubezpieczeniach obowiązkowych) i sugerowanie natychmiastowego zawierania umów „na starych, korzystniejszych zasadach”.
Przykład #6. Manipulowanie danymi statystycznymi poprzez podanie liczby osób hospitalizowanych w ogóle (tj. przez jeden dzień i więcej )- w przypadku, kiedy oferowana umowa przewiduje wypłatę odszkodowania jedynie za pobyt w szpitalu przekraczający miesiąc.
4. Sprzeczność z dobrymi obyczajami
Przykład #7. Prezentowanie bólu i cierpienia po stracie osoby bliskiej, wykorzystywanie obrazów wypadków komunikacyjnych ze skutkiem śmiertelnym.
Umowa wiatykalna – handel śmiercią czy zwykła inwestycja?
Czym jest umowa wiatykalna?
Umowa wiatykalna polega na tym, ze nabywca osobiście niezainteresowany dalszym trwaniem życia ubezpieczonego nabywa od niego (bądź od ubezpieczającego-przy umowie na cudzy rachunek) prawa do świadczenia na wypadek śmierci, wypłacając w zamian część sumy ubezpieczenia(1) . Innymi słowy- nabywca odpłatnie staje się uprawnionym do otrzymania świadczenia z tytułu umowy ubezpieczenia na życie, w szczególności gdy śmierć ubezpieczonego w danym (stosunkowo krótkim) terminie jest pewna.
Przykład 1: Osoba A jest ubezpieczona na wypadek śmierci do 1.01.2018 roku na sumę 100 000 zł. Dnia 3.04.2005 r. dowiaduje się, że zapadła na nieuleczalną chorobę, która (według aktualnych wskazań wiedzy medycznej) powoduje śmierć u 100% chorych w przeciągu maksymalnie 7 lat. Nabywca N proponuje zatem, ze stanie się on odpłatnie (za sumę mniejszą niż 100 000 zł) uprawniony przez A do nabycia sumy ubezpieczenia-licząc na to, że najpóźniej do 3.04.2012r. inwestycja przyniesie zysk.
Podstawą umów wiatykalnych w polskim prawie może być art. 831 KC. Dopuszcza on możliwość w zasadzie swobodnego wyboru osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia (przez ubezpieczającego za zgodą ubezpieczonego bądź też przez samego ubezpieczonego):
Art. 831. Ubezpieczający może wskazać jedną lub więcej osób uprawnionych do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci osoby ubezpieczonej; może również zawrzeć umowę ubezpieczenia na okaziciela. Ubezpieczający może każde z tych zastrzeżeń zmienić lub odwołać w każdym czasie. W razie zawarcia umowy ubezpieczenia na cudzy rachunek do wykonywania uprawnień, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, konieczna jest uprzednia zgoda ubezpieczonego; umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia mogą przewidywać, że uprawnienia te ubezpieczony może wykonywać samodzielnie.
Kontrowersyjna umowa
Zawieranie takich umów nie jest jednak w Polsce popularne. Występowanie tego typu stosunków umownych hamują:
1) Stosunkowo umiarkowane sumy ubezpieczenia(2).
2) Duże ryzyko nabywcy. W obecnym stanie prawnym można z łatwością zmienić osobę uprawnioną poprzez prostą zmianę oświadczenia, a nabywcy wiatykalnemu nie przysługują żadne szczególne środki ochrony.
Przykład 2: nawet wydanie dokumentu ubezpieczenia nabywcy wiatykalnemu nie zabezpiecza jego interesów, gdyż polisa nie jest papierem wartościowym, a jedynie potwierdzeniem zawarcia umowy. Ubezpieczony (ubezpieczający) może w każdej chwili zmienić uprawnionego w drodze jednostronnej czynności.
3) Wątpliwości natury moralnej. Oczekiwanie na czyjąś śmierć przez może wywoływać pytanie o zgodność umowy wiatykalnej z zasadami współżycia społecznego, a w dalszej kolejności- o nieważność takiej czynności prawnej (art. 58 §2 KC).
Nie zawsze handel śmiercią
Można bronić stanowiska, że zawarcie przez nabywcę umowy wiatykalnej nie zawsze będzie czynem odrażającym czy niegodnym. Należy bowiem zwrócić uwagę na to, że:
1. Istnieją w obrocie stosunki, które uzależniają (bezpośrednio lub pośrednio) uzyskanie przez określony podmiot korzyści majątkowej (czyli powiększenia aktywów bądź zwolnienie z ponoszenia kosztów) od długości (trwałości) życia innego podmiotu i nie wywołują one kontrowersji.
Przykład 3: Umowa dożywocia, renta dożywotnia, służebność mieszkania, czy zdobywająca coraz większą popularność odwrócona hipoteka.
2. Przepisy kodeksu cywilnego o wyznaczaniu uprawnionego (831 KC) nie zakazują odpłatności takiego wyznaczenia.
3. Dla ubezpieczonego umowa wiatykalna może stanowić jedyną możliwość uzyskania realnego wsparcia finansowego w ostatniej fazie życia, gdy nie może zapewnić sobie opieki czy utrzymania z innego źródła.
Przykład 4: Osoba A jest śmiertelnie chora i wymaga stałej opieki. Dotychczas uprawniony z umowy syn B nie interesuje się osobą A. Osoba A zawiera zatem z nabywcą wiatykalnym N umowę, w której czyni go uprawnionym z umowy ubezpieczenia zamiast B- w zamian za środki na opiekę paliatywną.
4. Wymogiem koniecznym jest, by umowa wiatykalna nie nosiła znamion wyzysku (388 KC). Wyzyskanie przymusowego położenia w postaci zastrzeżenia dla siebie świadczenia w zamian za rażąco małe świadczenie własne („opłatę wiatykalną”) będzie niezgodne z zasadami współżycia społecznego i spowoduje nieważność takiej umowy (a co najmniej jej wzruszalność). Jeżeli natomiast opłata wiatykalna byłaby godziwa i odpowiednia, to takiego zarzutu nie można byłoby w żadnym razie uczynić.
Przykład 5: Gdyby w zamian za 5000 zł przeniesiono na nabywcę wiatykalnego prawo do otrzymania sumy ubezpieczenia w wysokości 200 000 zł, mielibyśmy do czynienia z wyzyskiem.
Przykład 6: Jeżeli suma ubezpieczenia opiewająca na 110 000 zł nabyta byłaby za 100 000 zł, to 10% zysk nabywcy wiatykalnego odpowiadałby poniesionemu przez niego ryzyku i stanowiłby godziwe wynagrodzenie.
—————
[1] B. Kucharski, Przeniesienie praw z umowy ubezpieczenia, Warszawa 2010, s. 431.
[2] E. Kowalewski, Prawo ubezpieczeń gospodarczych, Bydgoszcz-Toruń 2006, s. 270.
Ubezpieczeniowe indywidualne konto emerytalne
Czym jest IKE?
Indywidualne konto emerytalne (IKE) jest jedną z dobrowolnych form zapewnienia sobie środków finansowych na starość. Właściwa ustawa stanowi, że IKE może być prowadzone również pod postacią ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. W takim przypadku indywidualne konto emerytalne przybierze postać wyodrębnionego rachunku w tym funduszu- czyli w wydzielonej sumie aktywów, pochodzącej z opłacanej składki, inwestowanej przez ubezpieczyciela w sposób określony w umowie. Gdy oszczędzający gromadzi oszczędności tylko na jednym IKE, to ma prawo do zwolnienia wypłaty od podatku dochodowego od osób fizycznych. Prawo do wpłat na IKE przysługuje osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat. W przypadku osoby małoletniej jest to możliwe tylko wówczas, gdy osiąga dochody z umowy o pracę. Zasady prowadzenia IKE, a także tryb oraz warunki zawarcia i rozwiązania umowy o prowadzenie IKE określają ogólne warunki ubezpieczenia oraz regulaminy ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych. Na kształt umowy o mają wpływ: ustawa o IKE, ustawa o działalności ubezpieczeniowej oraz kodeks cywilny.
Umowa o IKE
IKE jest prowadzone na podstawie pisemnej umowy zawartej przez oszczędzającego, zawierającą między innymi: określenie kosztów i opłat obciążających oszczędzającego w związku z prowadzeniem konta, termin dokonania wypłaty, warunki możliwej wypłaty w ratach, oraz określenie zasad, na jakich zakład ubezpieczeń wyodrębnia z płaconej składki część przeznaczoną na rachunek IKE w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym. Ponadto wskazuje się cel, na który przeznaczona jest pozostała część składki ubezpieczeniowej. Ubezpieczenie związane z IKE pełni więc również funkcję ubezpieczenia na życie, dając oszczędzającemu również ochronę ubezpieczeniową przed określonym w umowie ryzykiem.
W umowie o prowadzenie IKE oszczędzający może wskazać jedną lub więcej osób, którym zostaną wypłacone środki zgromadzone na IKE w przypadku jego śmierci, a dyspozycja ta może być w każdym czasie zmieniona. W razie wątpliwości uważa się, że udziały kilku uprawnionych są równe. Gdyby oszczędzający takiego wskazania nie uczynił, to suma przypada najbliższej rodzinie ubezpieczonego w kolejności ustalonej w ogólnych warunkach ubezpieczenia, chyba że umówiono się inaczej. Wypłata z IKE nie wchodzi do spadku, automatycznie przechodząc na wyznaczone osoby.
Ograniczenie wpłat i warunki wypłaty środków z IKE
Prawdopodobnie ze względów podatkowych (przeciwdziałanie uciekaniu przed podatkiem dochodowym) wprowadzono limity wpłat na IKE. Otóż część składki ubezpieczeniowej stanowiącej wpłatę nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej trzykrotności (prognozowanego w budżecie) średniego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej na dany rok. W roku 2011 jest to suma 10.077 zł.
Wypłata przez zakład ubezpieczeń środków zgromadzonych na IKE następuje wyłącznie:
- na wniosek oszczędzającego po osiągnięciu przez niego wieku 60 lat,
- na wniosek oszczędzającego kiedy ten ukończył 55 lat, nabył uprawnienia emerytalne i spełnił jeden z dwóch dalszych warunków: dokonywania wpłat na IKE co najmniej w pięciu dowolnych latach kalendarzowych bądź dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na 5 lat przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o wypłatę.
- na wniosek osoby uprawnionej w przypadku śmierci oszczędzającego.
Loading ...