Uzyskanie odszkodowania gdy sprawca wypadku jest nieznany
Poszkodowani wypadkiem w przypadku nieustalenia sprawcy nie są pozostawieni sami sobie. Mogą oni bowiem skorzystać ze świadczeń wypłacanych przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, o ile okoliczności uzasadniają odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego. Istnieją tutaj jednak pewne ograniczenia.
Charakter szkody
UFG zaspokaja roszczenie o naprawienie szkody:
- na osobie
- w mieniu, ale tylko kiedy równocześnie u któregokolwiek uczestnika zdarzenia nastąpiła śmierć, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, trwający dłużej niż 14 dni. W przypadku szkody w pojeździe mechanicznym świadczenie Funduszu podlega dodatkowo zmniejszeniu o kwotę stanowiącą równowartość 300 euro.
Okoliczności wyłączające
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych przewiduje kilka sytuacji, w których poszkodowany nie uzyska świadczenia:
- Kiedy poszkodowany na mieniu może zaspokoić roszczenie na podstawie umowy ubezpieczenia dobrowolnego. Wtedy UFG wyrównuje szkodę w części, w której nie może być zaspokojona, wraz z uwzględnieniem utraconych zniżek składki oraz prawa do zniżek składki.
- Kiedy szkody spowodowane są ruchem pojazdów mechanicznych zarejestrowanych za granicą. Jednak nie dotyczy to poszkodowanych obywateli polskich.
- Fundusz nie spełnia także świadczenia za szkody w mieniu i na osobie powstałe w związku z ruchem niezarejestrowanych pojazdów niewprowadzonych do ruchu.
Procedura uzyskania odszkodowania
Osoba występująca z roszczeniem, powinna przedstawić Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu posiadane dowody dotyczące zdarzenia i szkody oraz ułatwić mu ustalenie okoliczności zdarzenia i rozmiaru szkód, jak również udzielić pomocy w dochodzeniu przez UFG roszczeń przeciwko sprawcy szkody.
Uprawniony do odszkodowania zgłasza swoje roszczenia do Funduszu przez którykolwiek zakład ubezpieczeń wykonujący działalność ubezpieczeniową w zakresie obowiązkowego OC kierowców. Zakład ubezpieczeń nie może odmówić przyjęcia zgłoszenia szkody. Przeprowadza on następnie postępowanie w zakresie ustalenia zasadności i wysokości dochodzonych roszczeń i niezwłocznie przesyła zebraną dokumentację do Funduszu, powiadamiając o tym osobę zgłaszającą roszczenie.
Termin spełnienia świadczenia przez UFG
Fundusz jest obowiązany zaspokoić roszczenie w terminie 30 dni licząc od dnia otrzymania akt szkody od zakładu ubezpieczeń. W przypadku gdy wyjaśnienie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności Funduszu albo wysokości świadczenia było w tym terminie niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w terminie 14 dni od dnia wyjaśnienia tych okoliczności, z tym że bezsporna część świadczenia powinna być spełniona przez Fundusz w terminie trzydziestodniowym.
Sprawca nie jest bezkarny
Spełnienie świadczenia przez Fundusz nie kończy sprawy. Z chwilą wypłaty przez UFG odszkodowania, sprawca szkody (o ile zostanie ustalony) jest obowiązany do zwrotu Funduszowi spełnionego świadczenia, niezależnie od ewentualnej odpowiedzialności karnej. Mamy więc tutaj do czynienia z tzw. regresem. Roszczenia Funduszu wynikające z ust. 1 ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym, nie wcześniej jednak niż z upływem 3 lat od dnia spełnienia przez Fundusz świadczenia. Możemy wyróżnić następujące przypadki:
- przedawnienie z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
- jeżeli szkoda wynikła z przestępstwa (a spowodowanie wypadkiem uszczerbku na zdrowiu może zostać zakwalifikowane jako przestępstwo), roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
- jednocześnie w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
- ponadto przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.
Kiedy ubezpieczyciel może żądać zwrotu wypłaconego świadczenia z OC kierowców
Niniejszy tekst (o dosyć przydługim tytule) otwiera mini cykl o obowiązkowych ubezpieczeniach OC. Mamy nadzieję, że się przyda 
Czym jest obowiązkowe OC?
Umowa ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej to nic innego jak wymuszone przez ustawę ubezpieczenie odpowiedzialności danego podmiotu za szkody wyrządzone osobom trzecim. Szkody te mogą być następstwem tzw. czynu niedozwolonego (deliktu) czy też wynikać z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, o ile nie sprzeciwia się to ustawie lub właściwości (naturze) danego rodzaju stosunków. Najbardziej powszechne jest obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych- którym się dzisiaj zajmiemy.
Przede wszystkim chronić poszkodowanego
Ustawowy wymóg zawarcia umowy ma na celu zapewnienie maksymalnej ochrony poszkodowanemu (na mieniu lub osobie) przez ruch pojazdu. Zasada ta wyraża się w bardzo szerokim ujęciu odpowiedzialności: umowa obejmuje również szkody wyrządzone umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa ubezpieczającego lub osób, za które on odpowiada. Nie przesądza to jednak o tym, kto w ostateczności zapłaci za świadczenie udzielone poszkodowanemu. Z reguły będzie to ubezpieczyciel. Jednak ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych wyróżnia kilka sytuacji, w których zakład ubezpieczeń (po wyrównaniu szkody poszkodowanemu) może sięgnąć do kieszeni:
- osoby objętej ubezpieczeniem (art. 17),
- osoby kierującej pojazdem, która może (ale wcale nie musi) być objęta ubezpieczeniem (art. 43).
Określając rzecz bardziej prawniczo- jest to tzw. regres ubezpieczeniowy. Przyjrzyjmy się mu bliżej.
Regres wobec osoby objętej ubezpieczeniem
Jeżeli osoba objęta ubezpieczeniem z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, nie dopełniła swoich ustawowych obowiązków, a miało to wpływ na ustalenie istnienia lub zakresu ich odpowiedzialności cywilnej bądź też na zwiększenie rozmiarów szkody, zakład ubezpieczeń może dochodzić od tych osób zwrotu części wypłaconego uprawnionemu odszkodowania.
Do obowiązków tych należą:
- podjęcie wszystkich środków w celu zapewnienia bezpieczeństwa w miejscu zdarzenia, staranie się o złagodzenie skutków zdarzenia oraz zapewnienia pomocy lekarskiej poszkodowanym, jak również w miarę możliwości zabezpieczenia mienia osób poszkodowanych;
- zapobieżenie, w miarę możliwości, zwiększeniu się szkody;
- niezwłoczne powiadomienie Policji o zdarzeniu, o ile doszło do wypadku z ofiarami w ludziach lub kiedy istnieje przypuszczenie popełnienia przestępstwa.
- udzielenie pozostałym uczestnikom zdarzenia niezbędnych informacji koniecznych do identyfikacji zakładu ubezpieczeń, łącznie z podaniem danych dotyczących zawartej umowy ubezpieczenia;
- współpraca z ubezpieczycielem: niezwłoczne powiadomienie o zdarzeniu, udzielenie mu niezbędnych wyjaśnień, przekazanie posiadanych informacji, przedstawienie posiadanych dowodów niezbędnych do ustalenia sprawcy.
Regres wobec kierującego pojazdem
Chodzi o szczególnie naganne zachowania. Zakładowi ubezpieczeń przysługuje prawo dochodzenia od kierującego pojazdem mechanicznym zwrotu wypłaconego z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych odszkodowania, jeżeli kierujący:
- wyrządził szkodę umyślnie lub w stanie po użyciu alkoholu albo pod wpływem środków odurzających bądź innych substancji psychoaktywnych;
- wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa;
- nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym, z wyjątkiem przypadków, gdy chodziło o ratowanie życia ludzkiego lub mienia albo o pościg za osobą podjęty bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa;
- zbiegł z miejsca zdarzenia.
Kiedy kierujący pojazdem jest pracownikiem
W sytuacji spowodowania szkody przez pracownika mają zastosowanie przepisy kodeksu pracy. Zgodnie z nimi w razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Wobec pracodawcy, który naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, pracownik ponosi tzw. odpowiedzialność pracowniczą, to znaczy:
- odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.
- jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości.
- pracownik nie ponosi natomiast odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia.
- pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka.
Nadzór nad rynkiem i działalnością ubezpieczeniową
Dzisiejszy tekst specjalnie dla „PiU” przygotowała Pani Magdalena Jastrowicz z Koła Naukowego Prawa Finansowego „Fiscus”, działającego przy Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Dziękujemy!
Komisja Nadzoru Finansowego
Organem nadzoru nad rynkiem ubezpieczeniowym jest Komisja Nadzoru Finansowego (KNF). Uprawnienia KNF obejmują bardzo szeroki zakres, ponieważ dotyczą one zarówno działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, jak też pośrednictwa ubezpieczeniowego, funduszy emerytalnych oraz pracowniczych programów emerytalnych. Tym samym nadzorowi podlegają podmioty wykonujące działalność na wymienionych polach. W szczególności są to zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji, pośrednicy ubezpieczeniowi, fundusze i towarzystwa emerytalne.
Celem nadzoru jest oczywiście ochrona interesów osób ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków funduszy emerytalnych, uczestników pracowniczych programów emerytalnych, osób otrzymujących emeryturę kapitałową lub osób przez nie uposażonych. Nie bez znaczenia pozostaje również zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku finansowego, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości. W realizacji tych celów KNF pomaga ścisła współpraca z Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ale także ze wszystkimi organami i instytucjami działającymi w sferze ubezpieczeń, o ile współpraca taka byłaby celowa ze względu na realizację jej zadań.
Uprawnienia KNF obejmują między innymi:
- wydawanie i cofanie zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej,
- wydawanie zgody na powołanie osób na członków zarządu,
- przymusowej likwidacji zakładu ubezpieczeń,
- występowanie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości zakładu ubezpieczeń,
- nakładanie kar pieniężnych na zakłady ubezpieczeń, członków zarządu tych zakładów lub prokurentów
Koszty nadzoru zostały przerzucone na jednostki pozostające pod nadzorem KNF. Zakłady ubezpieczeń ponoszą koszty do wysokości 0,14 % zbioru składek brutto.
Szczegółowe zasady sprawowania nadzoru ubezpieczeniowego określa ustawa o działalności ubezpieczeniowej. Wskazuje ona, że organ nadzoru (poza wymienionymi wyżej uprawnieniami) może również prowadzić bezpośrednio kontrolę działalności i stanu majątkowego zakładu ubezpieczeń. W toku kontroli zakładu ubezpieczeń badaniu podlega zgodność działalności zakładu ubezpieczeń z prawem, statutem, planem działalności oraz interesem ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia.
Rzecznik Ubezpieczonych
Należy również wspomnieć, że podmiotem reprezentującym interesy osób uprawnionych z umów ubezpieczenia jest Rzecznik Ubezpieczonych. Nie jest on organem nadzoru. Jego funkcję określić można jako czuwanie nad przestrzeganiem prawa w dziedzinie ubezpieczeń, które uzupełnia działalność nadzorczą. Rzecznik może występować w sprawach indywidualnych (oraz pomagać w polubownym rozwiązywaniu sporów), sygnalizować organom nadzoru dostrzeżone uchybienia funkcjonowania rynku ubezpieczeniowego, opiniować akty prawne, jak też prowadzić działalność edukacyjną. W celu realizacji ustawowych zadań Rzecznik Ubezpieczonych współpracuje w szczególności z krajowymi i zagranicznymi organizacjami konsumenckimi oraz z Rzecznikiem Praw Obywatelskich.
Działając w indywidualnej (konkretnej) sprawie uprawnionego z umowy ubezpieczenia, Rzecznik może:
- wyjaśnić wnioskodawcy, że nie stwierdził naruszenia jego praw ani interesów,
- zwrócić się do podmiotu, w którego działalności stwierdził naruszenie prawa lub interesów uprawnionego o ponowne rozpatrzenie sprawy,
- zwrócić się o zbadanie sprawy do właściwych organów, w szczególności do Komisji, prokuratury bądź organów kontroli państwowej, zawodowej lub społecznej.
Awantura o składki OC lekarzy
Już od dłuższego czasu przez prasę i Internet przewijają się krytyczne informacje dotyczące potencjalnego wzrostu składek w ubezpieczeniach OC lekarzy. Wszystko za sprawą projektu rozporządzenia jaki Ministerstwo Finansów przedstawiło do konsultacji społecznych 9 września bieżącego roku.
Projekt zakłada, iż od 1 stycznia 2012 roku wszyscy lekarze prowadzący indywidualną praktykę lekarską, bez względu na specjalizację, będą musieli zostać objęci polisą opiewającą na co najmniej 100 tys. euro na jedno zdarzenie i 500 tys. euro na wszystkie zdarzenia w danym okresie ubezpieczenia. Media więc sieją panikę na całego, strasząc pacjentów, że wszystko będzie droższe, a lekarze na pewno sobie to odbiją w taki czy inny sposób.
To prawda! Ceny usług niewątpliwie wzrosną, aczkolwiek nie wydaje się by podwyżki przekroczyły one pułap 5-7%. Najbardziej, jednakże wzrośnie ochrona samego pacjenta! Same Ministerstwo Finansów uzasadnia dość szybką zmianę przepisów od czasu ich ostatniej nowelizacji (obecnie obowiązujące były nowelizowane w czerwcu 2010 roku) właśnie rozwojem świadomości ubezpieczeniowej Polaków. Coraz częściej bowiem zgłaszamy roszczenia na kwoty przewyższające 500 tys. złotych. Coraz częściej również sądy zgadzają się z naszymi roszczeniami. Przykłady można mnożyć. Najbardziej miarodajnym jest chyba przykład pokrzywdzonej, której z tytułu szkód poniesionych w wyniku błędu lekarskiego Sąd Apelacyjny w Warszawie przyznał 800 tys. złotych odszkodowania i 4 tys. złotych comiesięcznej renty. Obecnie obowiązujące sumy gwarancyjne (dla lekarzy niektórych specjalizacji jedynie 25 tys. euro) wydają się być w takich przypadkach niewystarczające.
Wadą proponowanego projektu jest tylko to, iż nie będzie on dotyczył lekarzy zatrudnionych na etatach, za działania których odpowiedzialność ponosić nadal będzie pracodawca. Wydaje się, iż jeśli Ministerstwo Finansów zmodyfikowałoby ten niefortunny punkt i wprowadziło przymus ubezpieczeniowy dla każdej jednostki aktywnie wykonującej zawód lekarza niezależnie od tego czy w ramach własnej działalności gospodarczej czy w ramach stosunku pracy, moglibyśmy się naszą regulacją szczycić na całym świecie.
Ubezpieczeniowe indywidualne konto emerytalne
Czym jest IKE?
Indywidualne konto emerytalne (IKE) jest jedną z dobrowolnych form zapewnienia sobie środków finansowych na starość. Właściwa ustawa stanowi, że IKE może być prowadzone również pod postacią ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. W takim przypadku indywidualne konto emerytalne przybierze postać wyodrębnionego rachunku w tym funduszu- czyli w wydzielonej sumie aktywów, pochodzącej z opłacanej składki, inwestowanej przez ubezpieczyciela w sposób określony w umowie. Gdy oszczędzający gromadzi oszczędności tylko na jednym IKE, to ma prawo do zwolnienia wypłaty od podatku dochodowego od osób fizycznych. Prawo do wpłat na IKE przysługuje osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat. W przypadku osoby małoletniej jest to możliwe tylko wówczas, gdy osiąga dochody z umowy o pracę. Zasady prowadzenia IKE, a także tryb oraz warunki zawarcia i rozwiązania umowy o prowadzenie IKE określają ogólne warunki ubezpieczenia oraz regulaminy ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych. Na kształt umowy o mają wpływ: ustawa o IKE, ustawa o działalności ubezpieczeniowej oraz kodeks cywilny.
Umowa o IKE
IKE jest prowadzone na podstawie pisemnej umowy zawartej przez oszczędzającego, zawierającą między innymi: określenie kosztów i opłat obciążających oszczędzającego w związku z prowadzeniem konta, termin dokonania wypłaty, warunki możliwej wypłaty w ratach, oraz określenie zasad, na jakich zakład ubezpieczeń wyodrębnia z płaconej składki część przeznaczoną na rachunek IKE w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym. Ponadto wskazuje się cel, na który przeznaczona jest pozostała część składki ubezpieczeniowej. Ubezpieczenie związane z IKE pełni więc również funkcję ubezpieczenia na życie, dając oszczędzającemu również ochronę ubezpieczeniową przed określonym w umowie ryzykiem.
W umowie o prowadzenie IKE oszczędzający może wskazać jedną lub więcej osób, którym zostaną wypłacone środki zgromadzone na IKE w przypadku jego śmierci, a dyspozycja ta może być w każdym czasie zmieniona. W razie wątpliwości uważa się, że udziały kilku uprawnionych są równe. Gdyby oszczędzający takiego wskazania nie uczynił, to suma przypada najbliższej rodzinie ubezpieczonego w kolejności ustalonej w ogólnych warunkach ubezpieczenia, chyba że umówiono się inaczej. Wypłata z IKE nie wchodzi do spadku, automatycznie przechodząc na wyznaczone osoby.
Ograniczenie wpłat i warunki wypłaty środków z IKE
Prawdopodobnie ze względów podatkowych (przeciwdziałanie uciekaniu przed podatkiem dochodowym) wprowadzono limity wpłat na IKE. Otóż część składki ubezpieczeniowej stanowiącej wpłatę nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej trzykrotności (prognozowanego w budżecie) średniego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej na dany rok. W roku 2011 jest to suma 10.077 zł.
Wypłata przez zakład ubezpieczeń środków zgromadzonych na IKE następuje wyłącznie:
- na wniosek oszczędzającego po osiągnięciu przez niego wieku 60 lat,
- na wniosek oszczędzającego kiedy ten ukończył 55 lat, nabył uprawnienia emerytalne i spełnił jeden z dwóch dalszych warunków: dokonywania wpłat na IKE co najmniej w pięciu dowolnych latach kalendarzowych bądź dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na 5 lat przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o wypłatę.
- na wniosek osoby uprawnionej w przypadku śmierci oszczędzającego.
Asekuracyjny tort do podziału -polski rynek ubezpieczeń a Solvency II
Ministerstwo Finansów w kwietniu bieżącego roku opublikowało założenia do projektu nowej ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Projektowany akt prawny ma na celu dostosowanie polskiego prawa ubezpieczeń do wymagań dyrektywy Solvency II (Wypłacalność II).
Założenia do projektu przywołujemy jednak w innym kontekście. Dokument ten zawiera bardzo dobry przegląd podstawowych elementów składowych polskiego rynku ubezpieczeniowego. Dowiedzieć się można z niego między innymi o:
- liczbie krajowych zakładów ubezpieczeń
- wartości rynku asekuracyjnego (prawie 50 miliardów złotych)
- źródłach polskiego prawa ubezpieczeń z uwzględnieniem wszystkich regulacji unijnych
- procedurze tworzenia prawa w UE i jego implementacji do polskiego systemu prawnego
- założeniach unijnego i polskiego nadzoru ubezpieczeniowego
- podstawowych zasadach gospodarki finansowej i risk management zakładów ubezpieczeń
Zakres ubezpieczenia ochrony prawnej może być ograniczony przez normy państwowe
Wedle opinii wyrażonej przez ETS swoboda w wyborze pełnomocnika procesowego oraz podmiotu mającego zapewnić ochronę prawną w ramach ubezpieczenia ochrony prawnej może ulegać ograniczeniu przez normy państwowe, bowiem art. 4(1) Dyrektywy 87/344 z 22 czerwca 1987 roku nie stanowi, iż państwa członkowskie są pozbawione takiego przywileju.
Konkluzja ta wypływa bezpośrednio z odpowiedzi na pytanie prejudycjalne o sygn. C-293/10, w którym ETS stanął na stanowisku, iż w kompetencjach państw członkowskich leży możliwość ograniczenia zakresu tego typu ochrony ubezpieczeniowej do osób posiadających odpowiednie kwalifikacje by taką ochronę efektywnie zapewnić. ETS jednakże powstrzymał się od oceny czy za takie ograniczenia można uznać limity kwotowe, które zawężają zakres ochrony prawnej do określonych kosztów, delegując niniejszą kompetencję na sądy państwowe.
Pośrednicy ubezpieczeniowi
Pośrednictwo ubezpieczeniowe polega na wykonywaniu za wynagrodzeniem czynności związanych z zawieraniem lub realizacją umów ubezpieczenia. Nie dotyczy to przypadków, gdy przedsiębiorca dokonuje czynności pośrednictwa niejako „przy okazji” swojej podstawowej działalności- na przykład biuro podróży sprzedaje polisy turystyczne swym klientom.
Ustawa z 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym wyróżnia dwa rodzaje pośredników: agenta i brokera.
agent ubezpieczeniowy
Agentem ubezpieczeniowym jest przedsiębiorca wykonujący działalność agencyjną na podstawie umowy agencyjnej zawartej z zakładem ubezpieczeń i wpisany do rejestru agentów ubezpieczeniowych. Wykonuje on czynności w imieniu lub na rzecz zakładu ubezpieczeń. Polegają one na: pozyskiwaniu klientów, wykonywaniu czynności przygotowawczych zmierzających do zawierania umów ubezpieczenia, zawieraniu umów ubezpieczenia oraz uczestniczeniu w administrowaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, także w sprawach o odszkodowanie, jak również na organizowaniu i nadzorowaniu czynności agencyjnych. Za szkodę wyrządzoną przez agenta ubezpieczeniowego w związku z wykonywaniem czynności agencyjnych odpowiada zakład ubezpieczeń, na rzecz którego agent ubezpieczeniowy działa, chyba że wykonuje on tę działalność na rzecz więcej niż jednego ubezpieczyciela (jest tzw. multiagentem). Wtedy za szkodę odpowiada samodzielnie z obowiązkowego ubezpieczenia OC. Nadzór nad działalnością agenta ubezpieczeniowego sprawuje zakład ubezpieczeń, na rzecz którego działa agent ubezpieczeniowy. Agent ubezpieczeniowy nie może wykonywać działalności brokerskiej.
broker ubezpieczeniowy
Brokerem ubezpieczeniowym jest osoba fizyczna albo prawna posiadająca, wydane przez organ nadzoru, zezwolenie na wykonywanie działalności brokerskiej i wpisana do rejestru brokerów ubezpieczeniowych. Dokonuje ona czynności brokerskich w imieniu lub na rzecz podmiotu poszukującego ochrony ubezpieczeniowej. Polegają one na zawieraniu lub doprowadzaniu do zawarcia umów ubezpieczenia, wykonywaniu czynności przygotowawczych do zawarcia umów ubezpieczenia oraz uczestniczeniu w zarządzaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, także w sprawach o odszkodowanie, jak również na organizowaniu i nadzorowaniu czynności brokerskich. Nadzór nad działalnością brokerów ubezpieczeniowych sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Broker podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu OC od szkód wyrządzonych własną działalnością. Broker ubezpieczeniowy nie może wykonywać działalności agencyjnej ani wykonywać czynności agencyjnych, pozostawać w żadnym stałym stosunku umownym z zakładem ubezpieczeń, jak też być członkiem organów nadzorczych lub zarządzających zakładu ubezpieczeń.
operator bancassurance
Unijna dyrektywa o pośrednictwie ubezpieczeniowym oprócz agentów i brokerów wyróżnia jeszcze podmioty gospodarcze „ubezpieczeń bankowych”, czyli tzw. operatorów bancassurance. W dużym uproszczeniu to banki, oferujące produkty ubezpieczeniowe swoim klientom na podstawie umów zawartych z zakładem ubezpieczeń. Banki należałoby więc traktować jako agentów (ew. multiagentów) ubezpieczeniowych.
coverholder
Osoba określana jako coverholder występuje w anglosaskich systemach prawnych i łączy w sobie funkcje brokera, agenta, likwidatora szkód i underwritera.
W prawie polskim istnieje zakaz łączenia funkcji brokera i agenta ubezpieczeniowego. Szeroki zakres zadań coverholdera przemawia za tym, że jego działalność na terytorium RP można uznać za legalną, o ile jest wykonywana w formie prawnej zakładu ubezpieczeń (spółki akcyjnej, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, spółki europejskiej), ewentualnie oddziału zagranicznego zakładu ubezpieczeń.
Political correctness a czynnik płci w ubezpieczeniach
Wpływ płci na ryzyko ubezpieczeniowe
Stosowanie kryterium płci w ubezpieczeniach jest kwestią drażliwą w kontekście istniejących unijnych i krajowych przepisów antydyskryminacyjnych. Niemniej jednak z czynnikiem tym należy się liczyć. Według obszernego raportu GCAE:
- Można zaobserwować wyraźną różnicę pomiędzy długością życia mężczyzn i kobiet. Prowadzi to zwykle do odpowiadającego temu faktowi różnicowania warunków ubezpieczeń na życie oraz ubezpieczeń emerytalnych.
- Udzielenie ochrony ubezpieczeniowej kobietom jest statystycznie tańsze (występuje mniejsze ryzyko ich śmierci podczas trwania umowy).
- Przepisy niektórych krajów UE nie zezwalają na stosowanie kryterium płci, ale coraz częściej rozważa się jego wprowadzenie.
- Przyczyny śmierci i chorób różnią się statystycznie w odniesieniu do kobiet i mężczyzn. Ma to przełożenie na postanowienia umów ubezpieczeń wypadkowych i chorobowych.
- W przypadku ubezpieczeń majątkowych kryterium płci nie ma większego znaczenia.
Dotychczasowe rozwiązania prawne
Problem ten dostrzeżono w unijnej dyrektywie o równym traktowaniu kobiet i mężczyzn. Wprowadzono tam co prawda ogólną regułę zakazującą dyskryminacji ze względu na płeć, ale jednocześnie upoważniono państwa członkowskie UE do stosowania wyjątków od równości ubezpieczeniowych świadczeń i składek, o ile opierają się na kryterium obiektywnym (art. 5 ust. 2). Pewne kategorie ryzyka mogą być bowiem różne w zależności od płci.
Polska ustawa o działalności ubezpieczeniowej zawiera niemalże dosłowne powtórzenie wspomnianego przepisu dyrektywy równościowej:
Zakład ubezpieczeń może proporcjonalnie różnicować składki ubezpieczeniowe i świadczenia poszczególnych osób w przypadkach, w których zastosowanie kryterium płci jest czynnikiem decydującym w ocenie ryzyka opartego na odpowiednich i dokładnych danych aktuarialnych i statystycznych.
Wprowadzenie zasady unisex
Kreatywnością wykazał się tymczasem Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W kontrowersyjnym wyroku z dnia 1 marca 2011 r. w sprawie C-236/09 uznał, że wspomniany art. 5 ust. 2 dyrektywy równościowej, dopuszczający różnicowanie składek i świadczeń ubezpieczeniowych ze względu na płeć jest nieważny ze skutkiem od dnia 21 grudnia 2012 r.
Zdaniem sądu branie pod uwagę płci jednostki jako czynnika ryzyka ubezpieczeniowego jest bowiem dyskryminujące i jako wyjątek wymaga ograniczenia czasowego. Wobec jego braku należy stwierdzić nieważność przepisu, a pierwszą możliwą do przyjęcia datą jest 21. grudnia 2012r.
Wydaje się, że Trybunał przychylił się do opinii występującego w sprawie rzecznika generalnego. O zróżnicowaniu warunków ubezpieczenia decydować mają czynniki indywidualne: okoliczności gospodarcze i społeczne, przyzwyczajenia ubezpieczonych, ich tryb życia. „Trudności praktyczne same w sobie nie uzasadniają jednak przyjęcia płci ubezpieczonych jako kryterium rozróżnienia, gdy jest to w znacznym stopniu spowodowane wygodą”.
Skutki orzeczenia dla ubezpieczonych i ubezpieczycieli, jego wpływ na sposób kalkulacji ryzyka, wysokość składek i wypłacanych świadczeń poznamy zapewne niedługo.
Harmonizacyjne dylematy-cz. II
Poprzedni wpis (poświęcony teoretycznym rozważaniom na temat harmonizacji prawa ubezpieczeniowego w UE) należałoby uzupełnić o opis aktualnych problemów prawodawcy europejskiego, dotyczących wyboru jej metody i zakresu. Pewne wskazówki możemy znaleźć w zielonej księdze Komisji w sprawie ustanowienia europejskiego prawa umów oraz w stosownej rezolucji Parlamentu Europejskiego, dotyczących ogólniejszego tematu – wprowadzania zasad europejskiego prawa umów.
Wybór metody regulacji
Wyróżnić możemy kilka potencjalnych sposobów harmonizacji, które może wykorzystać prawodawca europejski.
1. Opublikowanie wyników prac grupy ekspertów
Jest to działanie podobne do prac Grupy Restatement, niewymagające żadnego zatwierdzenia na poziomie UE. Prawodawca liczyłby na dobrowolne ujednolicenie prawa ubezpieczeń w krajach członkowskich z wykorzystaniem tekstu jako inspiracji, co byłoby raczej długotrwałe i nieefektywne.
2. Oficjalny zestaw narzędzi dla prawodawców
To dokument (komunikat, decyzja) Komisji bądź porozumienie międzyinstytucjonalne w sprawie zestawu narzędzi wykorzystywanych jako punkt odniesienia dla opracowywania nowego, a oceny dotychczasowego prawa. Byłoby to stosunkowo łatwe do wprowadzenia, ale nie mogłoby w sposób wiążący zagwarantować spójnego stosowania prawa unijnego na szczeblu krajowym.
3. Zalecenie Komisji
Zalecenie to instrument zachęcający państwa członkowskie albo do dobrowolnego zastąpienia swojego prawa pożądanym prawem europejskim, albo do włączenia prawa europejskiego jako regulacji opcjonalnej (alternatywnej). Unia Europejska miałaby przy tym wykorzystywać doświadczenia USA. Zalecenie takie byłoby niewiążące dla państw członkowskich. Zagwarantowałoby im znaczną swobodę, ale wiązałoby się z ryzykiem niespójnego i niekompletnego podejścia do kwestii harmonizacji.
4. Rozporządzenie ustanawiające opcjonalny instrument
Rozporządzenie wprowadziłoby do prawa krajowego 27 państw członkowskich kompleksowy i możliwie niezależny zestaw przepisów prawa, które strony mogłyby wybierać jako prawo właściwe dla umowy. Zapewniałoby ono podmiotom gospodarczym i ich kontrahentom alternatywny zestaw przepisów (tzw. opt-in), który może być stosowany z ich woli jako tzw. „drugi system krajowy”. Taka regulacja zapewniałaby działanie zgodne z zasadą pomocniczości (subsydiarności) nie naruszając prawodawstwa krajowego, ale stworzyłaby też pewne zamieszanie prawne. Instytucje UE opowiadają się za wyborem właśnie tej metody regulacji jako najbardziej kompromisowej, zapewniającej jednocześnie jurysdykcję (udział) Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w kontroli stosowania prawa.
5. Dyrektywa
Dyrektywa w sprawie europejskiego prawa ubezpieczeń prowadziłaby do harmonizacji prawodawstwa poszczególnych krajów na podstawie wspólnych norm minimalnych. Jednakże taki sposób harmonizacji niekoniecznie prowadzi do spójnego wdrożenia i interpretacji przepisów, gdyż wiele lokalnych odrębności prawnych może zostać utrzymanych w mocy.
6. Rozporządzenie ustanawiające europejskie prawo ubezpieczeń
Rozporządzenie tego typu wprowadzałoby zespół przepisów zastępujących dotychczasowe prawo państw członkowskich. Przepisy te obowiązywałyby w odniesieniu do umowy ubezpieczenia nie na podstawie wyboru stron, lecz z mocy prawa krajowego. Takie rozwiązanie naruszałoby jednak unijne zasady pomocniczości i proporcjonalności.
Problemy regulacyjne związane z harmonizacją
Same instytucje UE przyznają, że harmonizacja rodzi wiele problemów:
- konieczność uwzględnienia prawa precedensowego,
- potrzebę wzięcia pod uwagę dotychczasowych konwencji międzynarodowych (np. porozumienie GATS)
- możliwy efekt “równania w dół”- kraje o bardziej restrykcyjnym prawie będą dążyć do osiągnięcia tylko zakładanego unijnego minimum,
- konieczność zapewnienia skuteczności zharmonizowanego prawa na całym obszarze UE w aspekcie transgranicznym (np. poprzez powiązanie go z europejskim nakazem zapłaty)
Loading ...